Blog > Komentarze do wpisu

Las Bródnowski 1934-1944 (aktualizacja 16.X)

   Teren dzisiejszego Lasu Bródnowskiego na niemieckim zdjęciu lotniczym z 27 lipca 1944 roku (nie posiadam większej rozdzielczości). Kolorem czerwonym zaznaczono współczesne ścieżki i drogi oraz linię wysokiego napięcia. Kolor żółty oznacza położenie współczesnych budowli, obszar jednostki wojskowej 3964 oraz zasięg nie istniejącego już wtedy Fortu XII Lewicpol, ale doskonale czytelnego z lotu ptaka. Pośrodku widnieje szczegół przypominający kratkę- są to doły po fundamentach koszar. Na południe od fortu teren byłego folwarku Lewicpol (Górnik). Druga nazwa wiąże się z towarzyszącą folwarkowi wysoką wydmą, kryjącą piwnice, do dziś doskonale widoczną od strony Radzymińskiej. Na lewo od folwarku dostrzegamy element w formie gwiazdy- niemiecką radiostację z budynkiem obsługi (masztem?) pośrodku. W wybiegających na boki rowach znajdowały się betonowe podstawy, do których zamocowano liny podtrzymujące główny maszt- lub bardziej prawdopodobne- podstawa masztów (z rurą w środku) i odciągnik. Na radiostację mówiło się zawsze "bunkry". Na pozostałym obszarze Lasu dostrzec można ciemniej zaznaczające się zapadliska terenowe (bagna), czytelne do dziś w terenie (m.in. w sąsiedztwie dzisiejszego drewnianego pomostu, na dawnych łąkach Starego Bródna zwanych Zagórkami). Z kolei jasne plamy to wydemki lub nieutrwalone piaski, zalesione tuż po II wojnie sosnami. Musiały być niegdyś znacznie wyższe, bo zabierano stąd materiał do groblowania terenu podczas robót melioracyjnych. Kolor niebieski oznacza poprowadzony w roku 1926 dren, odprowadzający z tego terenu wodę do pompy przy Głębockiej i dalej do Kanału Bródnowskiego. Jego ślad także można uchwycić dziś w terenie. Na północ od drenu i Malborskiej aż po Marki i obecną Toruńską ciągnęły się ziemie dawnego folwarku Władysławów. 

Prawdopodobnie decyzję o zasadzeniu Lasu Bródnowskiego podjęto grubo przed 1939 r.; na pewno zalesiono kilkanaście ha pomiędzy grodziskiem a fortówką. Prace zalesiania na dobre przeprowadzono po roku 1950, rękami junaków OHP oraz gospodyń ze Starego Bródna i Zacisza. Dolesiano teren w ramach prac społecznych w latach 70. XX w. (m.in. uczniowie SP 84).

Nie sprawia problemów znalezienie grodziska- odznacza się ono jako piaszczysty pagórek. Powyżej niego (a w zasadzie na jego terenie) widać uprawne zagony (bliżej współczesnych głazów i bramy stało gospodarstwo). Zaskakują również zagony w pobliżu dzisiejszej wiaty odpoczynkowej w środku Lasu. Przecinała je polna droga wiodąca od Głębockiej, następnie bokiem radiostacji na Lewicpol, trzymająca się krawędzi wyższego terenu. Pola bliżej jednostki należały już do Górnika. Po 1945 r. zalesiono je sosną, a to bliżej Bystrej porastają olchy (bliżej widocznej strugi), modrzewie i dębiny.  

 

   Ten sam teren na mapie topograficznej WIG z 1934 r. Na niebiesko oznaczono istniejące rowy i kanały- te w pobliżu Kan. Bródnowskiego to efekt prac melioracyjnych rozpoczętych w 1926 r. (zatrudniono 100 bezrobotnych, wykorzystywano też kolejkę wąskotorową do sypania grobli). Większość z nich jest czytelna do dziś w postaci zaklęśnięć terenowych, porośniętych trzcinami lub ostrą zieloną trawą- sitem (np. pod linią energetyczną w pobliżu Malborskiej). Bieg kilku wyznaczają samotne, ogromne topole (np. między jednostką a działkami). Dostrzeżemy dokładne umiejscowienie budynków na folwarku Górnik (Lewicpol), w tym wieżę wodną. Powyżej pięciokątny ślad fortu XIII. Od zachodu widzimy pracującą od 1925 r. pompę motorową zasilającą stawy i ściągającą wody z podmoklizn (w miejscu późniejszego budynku mieszkalnego na zakolu Głębockiej), a obok stawy karpiowe AGRIL-u, okolone groblami (także Malborska biegła po grobli). Od strony Kondratowicza samotne gospodarstwa (do dziś rosną tam zdziczałe jabłonki i gruszki), górka okopana rowem oraz tajemniczy budynek na wydmie otoczony ogrodzeniem (pozostał po nim głęboki lej). Od strony wschodniej przy szosie radzymińskiej zaznaczono stację wąskotorówki oraz warsztaty kolejki (u zbiegu z dzisiejszą ul. Wolności).

    Na koniec trochę lektury na temat pastwisk na terenie dzisiejszego Lasu Bródnowskiego, zwanych "Zagórkami": 

   "Rolnicy ze Starego Bródna byli gospodarzami małorolnymi o pow. około 2 hektarów. Posiadali przeważnie jedną albo dwie krowy. W okresie letnim były wypasane grupowo na serwitutach zwanych Zagórkami znajdujących się na terenie obecnego Lasku Bródnowskiego. Stare Bródno było położone w kształcie litery Y. Składało się z trzech odcinków wsi. Na każdym odcinku był zatrudniony pastuch opiekujący się krowami. Rano o godz. szóstej każdy gospodarz wyganiał krowy z siedliska do stad, które były pędzone od krańca odległości ku środkowi. Te trzy grupy krów spotykały się przy obecnym sklepie spożywczym i mięsnym. Te sklepy były położone koło krzyża cholerycznego. Po spędzie krowy były pędzone przez trzy osoby i pasły się do godziny 12.00. Potem były przyganiane do domów. Przerwa trwała do godz. 14.00. Opiekunowie otrzymywali w tym czasie obiad zawsze u innego gospodarza według grafiku. Po przerwie krowy były wypędzane ponownie do godz. 20.00.

Pastwisko na Zagórkach było przydzielone rolnikom ze Starego Bródna przez cara rosyjskiego jako zadośćuczynienie za pracę wykonywaną przy budowie węzła kolei nadwiślańskiej. Każdy rolnik miał udział w serwitutach w postaci pokosu (szerokość łąki skoszonej kosą tradycyjną) ciągnącego się około 100 metrów bieżących. Poletka na Zagórkach pokrywały się szachownicą ziemi gruntowej zbieranej przy zagrodach. W zimie na terenie Zagórków odbywały się ćwiczenia wojskowe z udziałem żołnierzy z jednostki wojskowej mieszczącej się na ul. 11 Listopada. Na polach wsi Starego Bródna w okresie zimowym odbywały się też podobne ćwiczenia z tą różnicą, że brały w nich udział wojska techniczno-łącznościowe. Żołnierze rozciągali przewody umieszczone na plecach w postaci szpul.

Ponieważ w sklepach nie było mleka, rolnicy dostarczali mleko mieszkańcom osiedli Targówka, Nowego Bródna i Zacisza" (A. Stolarski, Saga rodziny Stolarskich ze Starego Bródna, [w:] Bródno i okolice w pamiętnikach mieszkańców T.1 : II Rzeczpospolita, kampania wrześniowa 1939 r., okupacja niemiecka, Powstanie Warszawskie, Polska Rzeczpospolita Ludowa, dzień dzisiejszy: praca zbiorowa, s. 322-323). 

      A oto fragmenty o AGRIL-u, stawach i pompie przy dzisiejszej Głębockiej:  

   "Obecnie przy ulicy Wincentego stoi jeszcze budynek murowany parterowy, w którym mieściła się administracja majątku "AGRIL” (Administracja Gospodarstw Rolnych i Leśnych), które podlegało zarządowi miejskiemu. Majątek słynął z produkcji najlepszego w okolicy mleka. Odbiorcami mleka były szpitale, szkoły, ochronki i placówki państwowe. Mieli hodowlę owiec i staw rybny, który znajdował się za Głodną Wsią. Tam jest teraz ulica Malborska, jadąc do Grodziska po lewej stronie. Przy ul. Malborskiej naprzeciwko Zagórek, przy stawie, stał budynek murowany. W nim była przepompownia wody, która regulowała poziom wody w stawie. Hodowano w nim głównie karpie. Przepompownię obsługiwał pan Grabowski, pracownik "AGRlL”. Kolegowałem się z jego synem Edmundem. Często pływaliśmy po stawie czółnem. Pan Grabowski mieszkał w tym budynku, zaś pozostali pracownicy "AGRIL'" mieszkali w czworakach. Były to trzy budynki murowane, których teraz już nie ma. Stały tam, gdzie obecnie jest skrzyżowanie ulicy św. Wincentego z ulicą Kondratowicza. Te budynki były murowane, kryte czerwoną dachówką. Nazywano je czworakami, bo w każdym domu mieszkały cztery rodziny; w sumie mieszkało tam dwanaście rodzin" (S. Szklarski, Wspomnienia mieszkańca Starego Bródna, [w:] Bródno i okolice w pamiętnikach mieszkańców T.1 : II Rzeczpospolita, kampania wrześniowa 1939 r., okupacja niemiecka, Powstanie Warszawskie, Polska Rzeczpospolita Ludowa, dzień dzisiejszy: praca zbiorowa, s. 331). 

niedziela, 12 października 2014, tomek81277

Polecane wpisy

  • Hitlerowski obóz pracy na Łodygowej

    Na terenie powiatu warszawskiego hitlerowskie obozy pracy przymusowej istniały w kilku miejscowościach, m. in. w Falenicy, Rembertowie, Wilanowie, Burakowie, Pu

  • Zbóje z szosy radzymińskiej

    Pod koniec XIX i na początku XX wieku szosa radzymińska biegła przez znaczny obszar pustkowia, przez bagniska, trzcinowiska i zarośla, oddzielające ówczesne osa

  • Odręczny plan Zacisza z 1994 r.

    Rysowany odręcznie plan Zacisza z ok. 1994 r. (w zasadzie unikat, gdyż planów osiedla nikt nie sporządzał poza szkicem związanym z zagospodarowaniem, dołączonym